شاهنامه از نگاه محمدعلی اسلامی ندوشن

خواننده شاهنامه طاغوتی ها نبوده اند

خواننده شاهنامه طاغوتی ها نبوده اند به گزارش عطر و تن محمدعلی اسلامی می گوید: اگر از من بپرسند کدام ایرانی است که بیشترین حق را به گردن ایرانیان دارد و بزرگ ترین آنهاست، بی شک خواهم اظهار داشت: فردوسی. او همین طور معتقد می باشد «شاهنامه» اخلاقی ترین و انسانی ترین کتابی است که تا کنون در زبان فارسی نوشته شده و برخلاف آنچه گاهی زمزمه شده، خواننده شاهنامه «طاغوتی ها» نبوده اند، مردم کوچه و بازار و ایلی ها و دهقان ها و همه ناآرام ها بوده اند.


به گزارش عطر و تن به نقل از ایسنا، در صفحه ای مجازی به نام «دکتر اسلامی ندوشن و دکتر بیانی ( اسلامی ندوشن)» مروری بر دیدگاه های این نویسنده، مترجم و چهره فرهنگی پیشکسوت درباره فردوسی شده است.
محمدعلی اسلامی ندوشن در کتاب های «زندگی و مرگ پهلوانان در شاهنامه»، «داستان داستان ها: رستم و اسفندیار در ش‍اه‍ن‍ام‍ه»، «درباره رستم و سهراب بنیاد شاهنامه»، «ن‍امه ن‍ام‍ور: گ‍زی‍ده ش‍اه‍ن‍ام‍ه ف‍ردوس‍ی» (ان‍ت‍خ‍اب و ت‍وض‍ی‍ح) و «چ‍ه‍ار س‍خ‍ن‍گ‍وی وج‍دان ای‍ران (ف‍ردوس‍ی، م‍ول‍وی، س‍ع‍دی، ح‍اف‍ظ)» و دیگر کتاب ها و مقالاتش به این شاعر ایرانی پرداخته است. وی در کتاب «چهار سخن گوی وجدان ایرانی» فردوسی را بعنوان «سخنگوی پیروزی نیکی بر بدی » معرفی می کند. همین طور در «سرو سایه فکن » رساله ای درباره فردوسی و شاهنامه می گوید: «شاهنامه تنها سرگذشت ایران و حماسه دوره معینی را بازگو نمی کند، جوهر هستی را می سراید... برای شاهنامه ارزش های مختلف برشمرده شده است... ولی بالاترین ارزش آن، آنست که در زندگی انسانی معنا می نهد. حتی دشمن ها در آن سترگ اند؛ چه، کمان هستی خودرا به نهایت می کشند. بیانش صخره وار است، به بزرگی طبیعت. وقتی آنرا می خوانیم یا می شنویم، سر خودرا به بالا نگاه می داریم، برای آنکه باید اوج را ببینیم. طی هزار سال کتاب فردوسی تسلی بخش و رهگشای قوم ایرانی بوده و هر زمان که زندگی بر مردم مشکل تر می شده، دلبستگی به آن بیشتر می گردیده. کتابی است که عالِم و عامی بر روی آن خم شده و قهوه خانه و فرهنگ خانه، هر دو از آن روشنی گرفته اند.»
وی در جای دیگری می گوید: «شاهنامه کتابی است که هر ایرانی باید به صورتی آنرا بشناسد، برای اینکه کتاب سرنوشت ایران است... شاهنامه فردوسی بیش از هر کتاب دیگر در زبان فارسی سرگذشت و روح مردم باستانی ایران را در خود بازتاب داده است. بدین سبب می توانیم از او گواهی هایی بگیریم که ایرانی چگونه کسی بوده است و از زندگی چه می خواسته. مردم به کتابی چون شاهنامه از دو جهت نگاه می کردند: یکی سیاسی، یعنی وسیله بازیافت شخصیت ملّی خود، و دیگری انسانی، یعنی کتاب حکمت و عبرت و دستورنامه زندگی. شاهنامه کتاب واقع بینی است. انسان را از موضع خاکی خود بر نمی کَند. آسمان جای خود دارد و زمین جای خود. هر چه هست و نیست باید در همین زمین عاید آدمی گردد. جهان بینی شاهنامه، حاصل یک دوران دراز تجربه قوم ایرانی است، در یک سرزمین پرماجرا و پرکشاکش و به ما می گوید که چگونه باید زندگی کرد. شاهنامه، با آنکه از زمان های دور حرف می زند، آموزه هایش هنوز راهگشا هستند، و می توان اظهار داشت که با همه قدمت، تازه ترین کتاب زبان فارسی است.»
اسلامی ندوشن همین طور در کتاب «ایران را از یاد نبریم» و «ایران و تنهاییش» درباره شاهنامه می نویسد: برخلاف آنچه گاهی زمزمه شده است، خواننده شاهنامه «طاغوتی ها» نبوده اند، مردم کوچه و بازار و ایلی ها و دهقان ها و همه ناآرام ها بوده اند، نظیر کسانی که همین اواخر در جنوب با انگلیسی ها جنگیدند. در مقابل تحقیر و توهین تازه به دوران رسیده های مروانی و عباسی و نخوت غلامان ترک، فردوسی به هموطنان ستم کشیده خود اظهار داشت: «شما آزادگان و سرفرازان بوده اید.» آنها را تسلی داد و گرم کرد. درخت اندیشه ایرانی زمانی به بار نهایی نشست که شاهنامه آفریده شد. همه آنچه باید گفته شود در این کتاب گفته شد. ایران که تا آن زمان بید لرزانی بود، با آمدن این کتاب تبدیل به سرو برومند همیشه سبزی گشت. با آمدن شاهنامه ایرانی خیالش راحت شد که از نو به خانه خود بازگشته است. اگر حصارهای مرزی برداشته شده بودند یک حصار فرهنگی گرد او پدید آمد «که از باد و باران نیابد گزند»، تا او بتواند در درون آن بگوید «من، من هستم». اگر زبان فارسی و شاهنامه نبودند، به حدس قوی، ما کشوری می شدیم نظیر مالزی یا پاکستان. ممکنست گفته شود، چه عیبی دارد و آنها برای خود زندگی می کنند؟ البتّه دنیا به هم نمی خورد، هر کشوری زندگی می کند. حرف بر سر داشتن یا نداشتن افق است. حرف بر سر آنست که جهان در مقابل چشم چقدر گسترده باشد. در یک اتاق بی پنجره هم می شود زندگی کرد، می شود به آن عادت کرد، ولی در هر حال، منکر افق دلگشا و چشم انداز معنوی نمی توان شد. زمانی قدر آن دانسته می شود که دیگر نباشد.
وی در «دیروز، امروز، فردا» می گوید: آنچه بیش از هرچیز در شاهنامه بر آن تکیه شده، «انسانیت انسان» است. به این معنا که او به هر قیمتی زندگی را نخواهد، بلکه برای آن ارزش قائل شود. روح شاهنامه، این است. در شاهنامه نه روحیه پهلوانی مورد ستایش است و نه برتری نژادی، به کسی باید حق داد که انسان تر است.
اسلامی ندوشن در «یگانگی در چندگانگی» هم درباره شاهنامه بیان می کند: به سادگی می توان تصور کرد که اگر شاهنامه پدید نیامده بود، ایران به شکلی که هست نبود: مستهلک شده در عرب و ترک، گم شده در گرداب تاریخ جهان. هرگاه ایرانی می رفت تا بلرزد، یک دست نامرئی زیر بالش را می گرفت و آن دست شاهنامه بود: در دوره مغول، دوره صفویه با تهاجم عثمانی ها و بعد فشار استعمار غرب.
این نویسنده درباره زنان شاهنامه در «نامه نامور» می نویسد: همه صفاتی که سبب آراستگی انسان و زن است در زنان بزرگ شاهنامه دیده می شود. ایثار و استواری شخصیت و پاکی و وفاداری چنان بصورت طبیعی در آن هاست که گویی این خصوصیات با سرشت زن عجین اند. حتی زنان تُرک، دختران افراسیاب، فرنگیس و منیژه یا جریره.
او همین طور در این کتاب نوشته است: اگر به عمق شاهنامه فرو رویم، می بینیم که این کتاب نه حماسه شاهان است و نه جانبداری از قوم و ملت خاصی دارد؛ کتاب زندگی است که داد و خرد جانمایه آنند. داد در زندگی عملی و اجتماعی، و خرد بعنوان راهبر فرد و رهگشای اجتماع. آنچه در آن به آدمی سفارش می شود، نجابت و ادب و بلندنظری است و نیز آگاهی، دانایی، اعتدال، شادمانی و خلاصه همه آنچه زندگی را دلپذیر و بهادار می کند.
اسلامی ندوشن در کتاب «ایران را از یاد نبریم» درباره شاهنامه آورده است: کتاب فردوسی [شاهنامه] اخلاقی ترین و انسانی ترین کتابی است که تا کنون در زبان فارسی نوشته شده است، آن هم به زبانی که به قول نظامی عروضی «سخن را به آسمان علّیین برد». گذشته از این، خود وی در زندگی ای که داشته است، پارساترین سخن سرای ایران است، و از مجموع این جهات است که اگر از من بپرسند کدام ایرانی است که بیشترین حق را به گردن ایرانیان دارد و بزرگ ترین آنهاست، بی شک خواهم اظهار داشت: فردوسی.




منبع:

1400/10/21
16:28:12
5.0 / 5
98
تگهای خبر: زندگی , فرهنگ , كتاب , گل
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب
نظر شما در مورد این مطلب
نام:
ایمیل:
نظر:
سوال:
= ۲ بعلاوه ۵
عطر و تن
atrotan.ir - حقوق مادی و معنوی سایت عطر و تن محفوظ است

عطر و تن

عطر و اودکلن و لباس مردانه و لباس زنانه